Τα ευρωπαϊκά θέρετρα λυγίζουν από τον υπερτουρισμό: Πόλεις-όνειρο μετατρέπονται σε σκηνικά ασφυξίας

Υπήρχαν κάποτε τόποι που συμβόλιζαν την ευρωπαϊκή ανεμελιά. Παραθαλάσσια σοκάκια με μυρωδιά λεμονιού, πλατείες που ζωντάνευαν αργά το βράδυ, μικρές αγορές γεμάτες ντόπιες φωνές και πόλεις που έμοιαζαν να έχουν χτιστεί για να απολαμβάνεις τον χρόνο αργά.

Σήμερα, όμως, πολλές από αυτές τις διάσημες γωνιές της Ευρώπης μοιάζουν να φτάνουν στα όριά τους. Από την Ακτή Αμάλφι μέχρι τη Βαρκελώνη και από τη Βενετία μέχρι το Ντουμπρόβνικ, ο υπερτουρισμός μετατρέπει σταδιακά ιστορικούς προορισμούς σε ασφυκτικά σκηνικά μαζικής κατανάλωσης εμπειριών.

Οι εικόνες που κυκλοφορούν καθημερινά στα social media δεν θυμίζουν πια ταξιδιωτική απόδραση, αλλά πόλεις που παλεύουν να επιβιώσουν κάτω από το βάρος της ίδιας τους της δημοφιλίας.

Το Ποζιτάνο που δεν χωρά πια κανέναν

Στο Ποζιτάνο, το διαμάντι της Ακτής Αμάλφι, τα στενά δρομάκια έχουν μετατραπεί σε ατελείωτα ανθρώπινα ποτάμια. Τουρίστες σταματούν κάθε λίγα μέτρα για φωτογραφίες μπροστά στα pastel σπίτια, τις βουκαμβίλιες και το φόντο της Μεσογείου, δημιουργώντας κυκλοφοριακή συμφόρηση ακόμη και για τους πεζούς.

Οι ντόπιοι περιγράφουν μια καθημερινότητα ολοένα πιο δύσκολη. Καταστήματα αποκλείονται από ουρές επισκεπτών, ενώ πολλοί κάτοικοι δηλώνουν ότι δυσκολεύονται ακόμη και να μετακινηθούν μέσα στην ίδια τους την πόλη κατά τους θερινούς μήνες.

Ο πρώην δήμαρχος του Ποζιτάνο, Σαλβατόρε Γκαλιάνο, χαρακτήρισε την κατάσταση «σκηνές βγαλμένες από τον Τρίτο Κόσμο», προειδοποιώντας ότι η ομορφιά της Ακτής Αμάλφι κινδυνεύει να καταστραφεί από την ανεξέλεγκτη τουριστική πίεση. «Οι δρόμοι είναι στενοί. Όταν μπλοκάρουν, επικρατεί απόλυτο χάος», ανέφερε, ζητώντας αυστηρότερους περιορισμούς στις αφίξεις κρουαζιερόπλοιων.

Όταν το Instagram καθορίζει τον χάρτη του τουρισμού

Η έκρηξη των social media άλλαξε ριζικά τον τρόπο που ταξιδεύει ο κόσμος. Ολόκληρες πόλεις μετατρέπονται πλέον σε viral σκηνικά, σχεδιασμένα σχεδόν αποκλειστικά για φωτογραφίες, reels και TikTok βίντεο.

Το πρόβλημα είναι ότι οι περισσότεροι από αυτούς τους ιστορικούς προορισμούς δεν σχεδιάστηκαν ποτέ για να υποδέχονται εκατομμύρια επισκέπτες ταυτόχρονα. Στην Τσίνκουε Τέρρε, στην ιταλική Ριβιέρα, οι εικόνες δείχνουν τουρίστες να στοιβάζονται σε τρένα και λεωφορεία, περιμένοντας ώρες για μια φωτογραφία σε σημεία θέας που έχουν γίνει viral.

Στη Ρώμη, γύρω από το Κολοσσαίο, η κατάσταση περιγράφεται από χρήστες των social media ως «hellscape» — μια τουριστική κόλαση με ατελείωτες ουρές, πυκνά πλήθη και δρόμους που μοιάζουν μονίμως παραλυμένοι.

Η ειρωνεία είναι εμφανής: όσο πιο ελκυστικός γίνεται ένας τόπος στο διαδίκτυο, τόσο περισσότερο κινδυνεύει να χάσει την αυθεντικότητά του στην πραγματική ζωή.

Ο τουρισμός «δάγκωσε και έφυγε»

Πίσω από τα εκατομμύρια επισκεπτών, πολλές τοπικές κοινωνίες βλέπουν ένα διαφορετικό πρόβλημα να διογκώνεται: τον τουρισμό που γεμίζει τους δρόμους αλλά αφήνει ελάχιστο πραγματικό όφελος.

Στην Ιταλία χρησιμοποιούν πλέον συχνά τον όρο mordi e fuggi — «δάγκωσε και φύγε» — για να περιγράψουν τους ημερήσιους επισκέπτες που φτάνουν μαζικά, ξοδεύουν ελάχιστα χρήματα και αποχωρούν λίγες ώρες αργότερα.

Πρόκειται για ένα μοντέλο γρήγορου και επιφανειακού τουρισμού που επιβαρύνει τις υποδομές, αυξάνει την πίεση στις πόλεις και ταυτόχρονα αλλοιώνει την καθημερινότητα των κατοίκων χωρίς ουσιαστική οικονομική ανταπόδοση.

Οι επιβάτες κρουαζιερόπλοιων αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της τάσης. Χιλιάδες άνθρωποι κατακλύζουν ιστορικά κέντρα για μερικές ώρες, δημιουργώντας συμφόρηση αλλά αφήνοντας πίσω περιορισμένη κατανάλωση.

Η Βαρκελώνη αλλάζει στρατηγική

Η Βαρκελώνη αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα ευρωπαϊκής πόλης που αποφάσισε να αντιδράσει πιο επιθετικά απέναντι στον υπερτουρισμό.

Η πόλη υποδέχθηκε περίπου 26 εκατομμύρια επισκέπτες μέσα σε έναν χρόνο και πλέον δηλώνει ανοιχτά ότι έχει φτάσει στα όριά της. Ο νέος επίτροπος βιώσιμου τουρισμού της Βαρκελώνης, Χοσέ Αντόνιο Ντονάιρε, ήταν ξεκάθαρος: «Δεν θέλουμε περισσότερους τουρίστες. Ούτε έναν παραπάνω».

Το σχέδιο της πόλης περιλαμβάνει δραστικά μέτρα:

• Κατάργηση περίπου 10.000 αδειών τουριστικών διαμερισμάτων μέχρι το 2028.
• Περιορισμούς στις βραχυχρόνιες μισθώσεις τύπου Airbnb.
• Μείωση των θέσεων ελλιμενισμού για κρουαζιερόπλοια.
• Επιστροφή ιστορικών σημείων, όπως η αγορά Μποκερία, περισσότερο στους κατοίκους και λιγότερο στον τουρισμό ταχείας κατανάλωσης.

Η δημοτική αρχή προσπαθεί πλέον να προσελκύσει διαφορετικού τύπου επισκέπτες — λιγότερο μαζικούς και περισσότερο συνδεδεμένους με τον πολιτισμό, τη γαστρονομία και τη μακρύτερη παραμονή στην πόλη.

Οι πόλεις που χάνουν τους κατοίκους τους

Η Βαρκελώνη δεν είναι μόνη. Στη Βενετία, η καθημερινότητα εδώ και χρόνια θυμίζει μάχη ανάμεσα στους κατοίκους και τα ατελείωτα πλήθη επισκεπτών. Στο Ντουμπρόβνικ, η παγκόσμια προβολή που έφερε το Game of Thrones εκτόξευσε τις τιμές ακινήτων και μετέτρεψε το ιστορικό κέντρο σε τουριστικό σκηνικό.

Στη Βαρκελώνη, οι διαμαρτυρίες για την έκρηξη των Airbnb και την εκτόξευση των ενοικίων έχουν γίνει σχεδόν μόνιμες. Το 2024, μάλιστα, σημειώθηκαν ακόμη και επιθέσεις με νεροπίστολα εναντίον τουριστών κατά τη διάρκεια κινητοποιήσεων κατοίκων.

Σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις, το βασικό ερώτημα δεν είναι πλέον πώς θα έρθουν περισσότεροι επισκέπτες. Είναι πώς θα μπορέσουν να παραμείνουν οι ίδιοι οι κάτοικοι.

Το παράδοξο της ομορφιάς

Ο σύγχρονος τουρισμός μοιάζει να ζει μέσα σε μια αντίφαση. Οι ταξιδιώτες αναζητούν αυθεντικές εμπειρίες, ήσυχες γειτονιές και «κρυμμένους παραδείσους».

Όμως τη στιγμή που ένας τόπος γίνεται viral, κινδυνεύει ακριβώς να χάσει όλα εκείνα τα στοιχεία που τον έκαναν ξεχωριστό. Κάπως έτσι, οι πιο όμορφες πόλεις της Ευρώπης βρίσκονται σήμερα αντιμέτωπες με ένα δύσκολο δίλημμα: πώς προστατεύεις την ψυχή ενός τόπου όταν ολόκληρος ο κόσμος θέλει να τη φωτογραφίσει την ίδια στιγμή.

Πηγές: The Guardian , Daily Mail